Izdırap Ne Demek? Anlamı ve Kullanımı

Izdırap, insanın bedeninde ya da ruhunda hissettiği derin, uzun süren acı ve sıkıntı demektir. Kelimenin Türk Dil Kurumu sözlüğündeki doğru yazımı ıstırap biçimindedir. “Izdırap” ise konuşma dilinde yaygın olan, ancak yazıda yanlış kabul edilen bir söyleyiştir.
Izdırap mı, Istırap mı? Doğru Yazım
Günlük konuşmada çoğu kişi kelimeyi “ızdırap” diye telaffuz eder. Bunun nedeni, kelimenin aslındaki seslerin Türkçeye geçerken farklı biçimlerde söylenmesidir. Yazı dilinde ise ölçünlü biçim tektir: ıstırap.
- Doğru: ıstırap, ıstırap çekmek, ıstıraplı
- Yanlış: ızdırap, ıztırap, ıstırab
Kelime ek aldığında sondaki p ünsüzü yumuşar: “ıstırabı”, “ıstırabını”, “ıstıraba”. Örneğin “Onun ıstırabını kimse anlamadı.” Güncel yazım ve anlam bilgisini her zaman TDK Güncel Türkçe Sözlük üzerinden kontrol edebilirsiniz.
Kelimenin Kökeni
Istırap, Arapçadan Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Arapçadaki aslı “iḍṭırāb” olup “çalkanmak, sarsılmak, huzursuz olmak” gibi anlamlar taşır. Osmanlı Türkçesinde de hem acı hem de içsel huzursuzluk, tedirginlik karşılığında kullanılmıştır.
Zamanla kelimenin anlamı daralmış ve bugün daha çok “çekilen derin acı” karşılığında yerleşmiştir. Eski metinlerde “ıztırab” ya da “ızdırab” gibi yazımlarla karşılaşmanız bu yüzden şaşırtıcı değildir; bunlar dönemin yazım alışkanlıklarını yansıtır.
Izdırap (Istırap) Hangi Anlamlarda Kullanılır?
Bedensel acı
Fiziksel bir rahatsızlığın verdiği uzun süreli ve şiddetli acıyı anlatır. Kısa süreli bir sızıdan çok, insanı yıpratan, dayanmayı zorlaştıran bir durumu ifade eder.
Ruhsal ve duygusal sıkıntı
Kayıp, ayrılık, pişmanlık ya da çaresizlik gibi durumların yarattığı iç acısı için de sıkça tercih edilir. Edebiyatta en çok bu anlamıyla karşımıza çıkar.
Kaygı ve huzursuzluk
Daha seyrek de olsa, bir şeyin sonucunu beklerken yaşanan tedirginlik için kullanıldığı görülür. Bu kullanım kelimenin Arapçadaki “çalkantı” anlamına daha yakındır.
Cümle İçinde Örnekler
- Diş ağrısı bütün gece ona ıstırap verdi.
- Yıllarca süren hasretin ıstırabı yüzüne yansımıştı.
- Haber gelene kadar ıstırap içinde bekledik.
- Hastalığın en ıstıraplı dönemi geride kaldı.
- Başkalarının ıstırabına kayıtsız kalamazdı.
Istırapla Kurulan Kalıp İfadeler
- Istırap çekmek: Uzun süre acı ya da sıkıntı yaşamak.
- Istırap vermek: Birine acı ya da sıkıntı yaşatmak.
- Istırap içinde olmak: Derin bir acının ortasında bulunmak.
- Istıraplı: Acı dolu, sıkıntılı.
- Istırapsız: Acısız, sıkıntısız.
Eş ve Yakın Anlamlı Kelimeler
Istırabın tam karşılığı olan tek bir kelime yoktur; yakın kelimelerin her biri farklı bir tona sahiptir. Aşağıdaki tablo, hangisini nerede seçeceğinize karar vermenizi kolaylaştırır.
| Kelime | Anlam tonu | Örnek |
|---|---|---|
| Acı | Genel, hem bedensel hem ruhsal | Kolunda bir acı hissetti. |
| Elem | Ruhsal acı, daha edebî | Elem dolu bir mektup yazdı. |
| Keder | Hüzünle karışık üzüntü | Kederini kimseye belli etmedi. |
| Azap | Çok şiddetli, cezaya benzer acı | Vicdan azabı çekiyordu. |
| Çile | Uzun süre katlanılan sıkıntı | Bu işin çilesini o çekti. |
| Sızı | Hafif ama sürekli ağrı | Dizinde bir sızı vardı. |
Karşıt anlamlı olarak ise huzur, ferahlık, rahatlık ve sevinç gibi kelimeler düşünülebilir.
Irgat Ne Demek?
“Izdırap ne demek” diye arayanların bir kısmı, yine ı harfiyle başlayan ve eski metinlerde sık geçen “ırgat” kelimesini de merak eder. Irgat, anlam olarak ıstırapla ilgisi olmayan ayrı bir kelimedir.
Tarım işçisi anlamı
Irgat, en yaygın anlamıyla tarlada, bağda ya da bahçede gündelik veya mevsimlik olarak çalışan işçi demektir. Rumcadaki “işçi” anlamına gelen bir kelimeden Türkçeye geçtiği kabul edilir. Köy romanlarında ve eski toprak düzenini anlatan metinlerde sıkça karşılaşılır. “Irgatlık” ise bu işi yapma durumunu anlatır.
Denizcilikteki anlamı
Denizcilikte ırgat, gemilerde demir zincirini ya da halatları çekip sarmaya yarayan düzenektir. Bu anlamda “bocurgat” kelimesiyle yakın kullanılır.
Örnek: “Hasat zamanı köye dışarıdan ırgatlar gelirdi.” / “Tayfalar ırgatı çevirip demiri aldı.”
Yazarken Dikkat Edilecek Noktalar
- Resmî yazışmalarda, ödevlerde ve iş başvurularında her zaman “ıstırap” yazın; “ızdırap” yazımı dikkatli okuyucunun gözünden kaçmaz.
- Ek getirirken p’nin b’ye dönüştüğünü unutmayın: “ıstırabım”, “ıstırabına”.
- Hafif bir rahatsızlık için “ıstırap” kelimesi abartılı kaçabilir; böyle durumlarda “sıkıntı” ya da “rahatsızlık” daha uygundur.
- Emin olmadığınız kelimeleri sözlükten kontrol etmek, yazım hatalarının önüne geçmenin en kolay yoludur.
Sıkça Sorulan Sorular
Izdırap ne demek, kısaca anlatır mısınız?
Izdırap, bedensel ya da ruhsal olarak hissedilen derin ve süreklilik gösteren acı, sıkıntı demektir. Yazı dilindeki doğru biçimi “ıstırap”tır.
Izdırap kelimesi TDK’de var mı?
TDK sözlüğünde madde başı olarak “ıstırap” yer alır. “Izdırap” konuşmada duyulan bir söyleyiş olsa da ölçünlü yazım kabul edilmez.
Istırap hangi dilden gelir?
Kelime Arapça kökenlidir ve aslında “çalkanmak, huzursuz olmak” anlamını taşır. Türkçede zamanla “derin acı” anlamı öne çıkmıştır.
Irgat ile ıstırap arasında bir bağ var mı?
Hayır, iki kelime farklı kökenlerden gelir ve anlamları birbirinden bağımsızdır. Irgat, tarım işçisi ya da gemide zincir çekmeye yarayan düzenek anlamına gelir.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Ne Demek?Narsist Ne Demek? Narsist Kişilik Özellikleri15 Kasım 2026
Ne Demek?Dize Ne Demek Şiir? Dize, Kıta ve Mısra Farkı15 Kasım 2026
Ne Demek?Metafor Ne Demek? Örnek Cümlelerle Açıklama14 Kasım 2026
Ne Demek?Ace Ne Demek Voleybol? Temel Voleybol Terimleri14 Kasım 2026
Ne Demek?Deist Ne Demek? Deizmin Temel Fikirleri13 Kasım 2026
Ne Demek?BPD Ne Demek Ultrason? Raporlardaki Kısaltmalar13 Kasım 2026